[TÍNH NHỊ PHÂN (BINARINESS) TRONG NGÔN NGỮ - PHẦN 2]

 Trong bài viết trước, tác giả đã đề cập đến về Ngữ pháp phổ quát - Universal Grammar (UG) - một lý thuyết gắn liền với tên tuổi nhà ngôn ngữ học người Mỹ Noam Chomsky. Ông tin rằng con người có một Bộ máy học ngôn ngữ bẩm sinh (Language Faculty) với hệ thống Tham biến (Parameters) hoạt động theo cơ chế nhị phân. Bài viết hôm nay sẽ tập trung vào giới thiệu các tham biến (parameters) được đề xuất bởi các nhà ngôn ngữ theo trường phái UG. 

Hình: Nhà ngôn ngữ học Noam Chomsky.

Xem chi tiết »

[TÍNH NHỊ PHÂN (BINARINESS) TRONG NGÔN NGỮ - PHẦN 1]

 Các bạn có bao giờ tự hỏi: Vì sao có các nhiễm sắc thể đi với nhau theo cặp? Vì sao có hai thái cực 'nóng' và 'lạnh'? Vì sao chúng ta có khái niệm 'hạnh phúc' và 'khổ đau'? Giới tự nhiên và cả xã hội loài người dường như được tổ chức theo cơ chế nhị phân tức đều đi với nhau theo từng cặp. Liệu tính nhị phân có thể được tìm thấy trong ngôn ngữ tự nhiên, bài viết ngày hôm nay sẽ phần nào giúp các bạn giải đáp được câu hỏi này. 

Xem chi tiết »

[POKÉMONASTICS - BIỂU TƯỢNG HỌC ÂM THANH VỀ POKÉMON]

Ắt hẳn rất nhiều người trong chúng ta hiện/đã từng rất mê mẩn thế giới Pokémon - nơi có những sinh vật vô cùng đáng yêu nhưng cũng đầy quyền năng. Thậm chí, có một tựa game mobile toàn cầu - "Pokémon Go" ra đời để ai cũng có thể trở thành nhà sưu tầm và huấn luyện Pokémon. Nhưng các bạn có biết rằng thế giới Pokémon đã góp phần tạo nền tảng cho một nhánh nghiên cứu trong Ngôn ngữ học gọi là Pokémonastics - Biểu tượng học âm thanh về Pokémon. Bài viết ngày hôm nay sẽ giới thiệu sơ nét cho các bạn về hướng nghiên cứu này.

Xem chi tiết »

[PHẦN 2 - TIÊU ĐIỂM THÔNG TIN]

 Trong bài viết trước, chúng ta đã tìm hiểu về Focus hay "Tiêu điểm thông tin" và được biết là vị trí phổ biến của Focus là cuối câu. Tuy nhiên, ta có thể xác lập Focus ở những vị trí khác bằng những cấu trúc khác nhau. Bài viết ngày hôm nay sẽ đề cập đến những cấu trúc này.

Xem chi tiết »

[TIÊU ĐIỂM THÔNG TIN - FOCUS - PHẦN 1]

Khi tạo lập một câu, chúng ta sẽ muốn người nghe/người đọc tập trung vào một phần thông tin cụ thể nào đó nhằm đảm bảo sự thành công trong giao tiếp. Phần thông tin đó được gọi là "Focus-Tiêu điểm thông tin". Vậy "Tiêu điểm thông tin" là gì? Làm thế nào để tạo lập "Tiêu điểm thông tin" trong Tiếng Anh? Bài viết ngày hôm nay sẽ giúp các bạn giải đáp những câu hỏi trên...

Xem chi tiết »

[LẬT LẠI ĐỊNH NGHĨA VỀ CHỦ NGỮ]

 Khi bắt đầu học ngữ pháp của một ngôn ngữ nào, chúng ta thường sẽ phải học cách xác định chủ ngữ trong một câu và điều này không hề khó khăn. Ví dụ:"John loves Vietnam", chúng ta sẽ xác định được ngay chủ ngữ là "John" vì nó đứng ngay đầu câu và phần vị ngữ phía sau là thông tin về "John". Tuy nhiên, việc nhận biết này thường sẽ chỉ là một phán đoán mang tính chất bản năng, ít ai sẽ tự hỏi chủ ngữ thật chất là gì, nó đóng chức năng gì trong câu? Bài viết sau sẽ mang đến cho đọc giả những góc nhìn khác về chủ ngữ.

Chúng ta hãy thử phân tích câu sau trong tiếng Nhật: 

テレビ    は    子供         が   見ます。

Terebi    wa  kodomo     ga  mimasu

TV                 children             watch

Xem chi tiết »

[CÁC CHIẾN LƯỢC GIAO TIẾP HƯỚNG ĐẾN PHÉP LỊCH SỰ]

 Trong bài viết trước, chúng ta đã bàn về "Thể diện âm tính" và "Thể diện dương tính", có thể bạn cần đọc hoặc đọc lại: Link bài viết trước. Câu hỏi kế tiếp cần đặt ra là trong giao tiếp xã hội làm thế nào để có thể cân bằng giữa việc giữ được thể diện bản thân đồng thời tôn trọng thể diện của người khác để đạt được tính lịch sự trong giao tiếp. Nội dung của bài viết hôm nay sẽ đưa ra một số chiến lược mà ta có thể áp dụng. Bài viết có tham khảo: "Giáo trình đại cương Ngôn ngữ học - Tập 2: Ngữ Dụng Học" của GS. TS. Đỗ Hữu Châu. 

Xem chi tiết »

[THỂ DIỆN ÂM TÍNH VS. THỂ DIỆN DƯƠNG TÍNH]

 Trong giao tiếp, một trong những quy tắc xã hội mà những người tham gia trong một cuộc hội thoại phải tuân theo là giữ thể diện bản thân đồng thời tôn trọng thể diện của người khác. Nếu như quy tắc này bị vi phạm hay phớt lờ, cuộc hội thoại có thể sẽ dẫn đến tranh cãi, mâu thuẫn và quan trọng hơn cả là mục đích giao tiếp sẽ khó lòng đạt được. Trong Ngữ dụng học, các nhà ngôn ngữ học đã đưa ra những lý thuyết về Thể diện - Face, trong đó có sự phân loại ra hai phương diện của thể diện: thể diện dương tính và thể diện âm tính (Brown & Levinson, 1987). Hai phương diện này hòa quyện vào nhau, tác động lẫn nhau và cân bằng lẫn nhau cũng giống như hình ảnh "vòng tròn âm dương" bên dưới đây. Chúng ta sẽ đào sâu vào hai khái niệm này nhé.

Hình: Tính hòa hợp "Âm-Dương" 

Xem chi tiết »

[OXYMORONS - TỪ NGHỊCH HỢP]

 Tục ngữ Việt Nam có câu: "Ghét của nào trời cho của đó". Đôi khi, những thứ dường như là đối lập, mâu thuẫn nhau lại có sức hút mãnh liệt với nhau và tạo nên một sự kết hợp hoàn mỹ. Trong Ngôn ngữ học cũng tồn tại hiện tượng như vậy, đó là Oxymorons - Từ nghịch hợp mà chúng ta sẽ tìm hiểu trong bài viết hôm nay.

Hình 1: Như hai cực đối lập đối lập của nam châm, hai từ đối lập về nghĩa cũng có thể kết hợp với nhau.

Xem chi tiết »

[RETRONYMS - TỪ PHỤC CỔ]

Ngôn ngữ là một hiện tượng xã hội có tính động tức nó luôn sẵn sàng đón nhận những cái mới, loại bỏ những cái không còn được sử dụng, thậm chí cải biến cả những cái cũ để tiếp tục sử dụng trong hiện tại. Trong nội dung bài viết hôm nay, tôi sẽ tập trung vào sự cải biến ở cấp độ từ, cụ thể là đối với nhóm từ được gọi là "Retronyms"(Tạm dịch: Từ phục cổ). Thú thật, tôi chưa tìm được cách dịch thuật ngữ này một cách chính thức ra Tiếng Việt mà dựa vào cách dịch của từ "thời trang retro" hay "thời trang phục cổ". Đây là một phong cách thời trang lấy cảm hứng từ gu ăn mặc trong quá khứ nhưng thổi vào đó những nét sáng tạo mới và độc đáo. 

                      Hình 1: Nguồn cảm hứng từ quá khứ cho phong cách thời trang retro

Xem chi tiết »

NHỮNG ỨNG DỤNG LIÊN NGÀNH CỦA NGÀNH NGÔN NGỮ HỌC

Bài viết này được thai nghén từ một số trong chuỗi talk show online "xịn sò" do cô Thủy Thương chủ trì mang tên "Chat with scholars". Trong số ngày hôm ấy, anh Sơn - một Fulbrighter và cũng là diễn giả chính - đã chia sẻ với các bạn sinh viên khoa Anh về ngành Ngôn Ngữ Học Pháp Chứng (Tiếng Anh: Forensic Linguistics). Anh kể rất say sưa về ngành học của mình và cho người tham dự một cái nhìn tổng quan về một ngành học mang tính chất liên ngành và "đậm chất Sherlock Homes". Sau đó, mình tự hỏi: Tại sao mình không viết một bài blog về ứng dụng của Ngôn Ngữ Học trong đời sống? Các bạn biết không, Ngôn Ngữ Học là cơ sở lý thuyết cho rất nhiều ngành khác đã và đang có tác động tích cực đến xã hội ngày nay. Hãy cùng mình "du hý" qua các ngành này nhé!!!

Xem chi tiết »

NHỮNG CÂU CHUYỆN NẰM SAU NGÔN TỪ (PHẦN 2)

Tại sao chúng ta  lại nói "Bless you!" hay "God bless you!"?

Dạo này khi rong ruổi ở những nơi công cộng, mình luôn nghe được những âm vang "ắt xì" từ rất nhiều người qua đường (có thể là hệ quả của "bụi mịn" chăng?). Những lúc đó, mình nghĩ ngay đến một cụm từ tiếng Anh và tự hỏi tại sao người ta lại sử dụng nó? Cụ thể là, trong văn hóa Anh-Mỹ, khi bạn nhìn thấy ai đó "hắt xì hơi", bạn sẽ nói ngay "Bless you!" hay "God bless you!". Thiệt ra, không có một lời giải thích xác thực cho câu nói trên, người ta đã đưa ra nhiều giả thuyết cho việc sử dụng cụm từ này.

Xem chi tiết »

NHỮNG CÂU CHUYỆN ĐẰNG SAU NGÔN TỪ (PHẦN 1)

Là một người học ngôn ngữ, mình luôn có một niềm tin mãnh liệt rằng: "Đằng sau mỗi một từ ngữ đều hàm chứa một câu chuyện thú vị". Và thật vậy, ngày hôm qua, một người thầy đáng kính đã kể cho mình nghe những câu chuyện "mê hoặc cõi lòng" khiến đôi chân muốn tan ca cũng phải khựng lại nghe cho bằng hết. 5 phút dành cho quảng cáo... Thầy là một người mình rất cảm phục không chỉ bởi kiến thức uyên thâm mà còn ở một phẩm cách rất "lạ" và "đời". Đó cũng là lý do mình vội viết ngay bài blog này để chia sẻ những điều đã được thầy chia sẻ. Hẳn các bạn đã bắt gặp những mẩu chuyện này ở đâu đó nhưng hy vọng các bạn có thể cùng mình ôn lại một lần nữa để yêu thêm cái ngôn ngữ mà dân khoa Anh chúng mình ngày đêm trau dồi, mài giũa hoặc nếu bạn ở một chuyên ngành khác vẫn có thể đọc và nghiền ngẫm.

Xem chi tiết »

HÌNH VỊ TRONG TIẾNG ANH

Hẳn đối với nhiều bạn học Tiếng Anh, hình vị (morphemes) là một khái niệm khá là "lạ" thậm chí là "cao siêu". Nhưng thật ra các bạn ah, hình vị quả thật rất đơn giản!!! Trong bài viết này chúng ta chỉ xét ở cấp độ từ, hãy tưởng tượng một từ là một căn nhà hoàn chỉnh, hình vị chính là những viên gạch tạo nên ngôi nhà ấy và có những nguyên tắc đóng vai trò là xi măng để kết dính những viên gạch ấy. Vì Tiếng Việt là một ngôn ngữ đơn lập tức mỗi từ là một đơn vị độc lập, không thể phân tích ra nhỏ hơn nữa nên rất khó nhìn ra được sự tồn tại của hình vị. Nhưng Tiếng Anh là một ngôn ngữ biến hình nên việc phân tích hình vị có phần dễ dàng hơn.

Xem chi tiết »

LÀM SAO ĐỂ SỬ DỤNG ĐÚNG MẠO TỪ TIẾNG ANH?

Có bao giờ bạn viết một bài luận tiếng Anh và bạn phải dừng lại một hồi lâu trước một danh từ vì không biết phải dùng mạo từ nào cho chính xác? Hay bạn dùng một mạo từ bất kỳ mà không biết chắc là có đúng hay không? Mạo từ chưa bao giờ là vấn đề đơn giản nhưng không ít bạn học tiếng Anh chưa thật sự quan tâm về chúng. Hôm nay mình xin phép chia sẻ cách sử dụng mạo từ đứng từ cơ sở lý thuyết của Ngôn ngữ học chức năng (Tiếng Anh: Functional Grammar). Bài viết là cách hiểu của mình và có thể vẫn chưa thấu đáo, rất mong sự đóng góp ý kiến từ các bạn đọc giả.

Xem chi tiết »

THE GREAT VOWEL SHIFT - ĐẠI BIẾN ĐỔI NGUYÊN ÂM

Nếu bạn có tìm hiểu về lịch sử hình thành và phát triển của Tiếng Anh, hẳn có đôi lần bạn lướt qua cụm từ "Đại biến đổi nguyên âm". Đây là một nhân tố quan trọng tách biệt Tiếng Anh Trung Đại với Tiếng Anh Hiện Đại, cụ thể là về mặt phát âm trong suốt giai đoạn từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 17. Đặc trưng của "Đại biến đổi nguyên âm" là những nguyên âm dài có khuynh hướng di chuyển lên cao hơn và về phía trước hơn trong "Hình thang nguyên âm - Vowel Quadrilateral", trong khi đó các nguyên âm ngắn hầu như không biến đổi. Tiếng Anh trong giai đoạn biến đổi này dần mất đi các nguyên âm thuần túy của các ngôn ngữ châu Âu (vốn phát âm gần giống tiếng Latin). Điều này giải thích về sự "biến hóa" của Tiếng Anh, chúng ta cần có phiên âm để có thể phát âm đúng một từ Tiếng Anh, trực giác không phải lúc nào cũng chính xác. Hãy tưởng tượng không có "Đại biến đổi nguyên âm" thì Tiếng Anh sẽ dễ dàng phát âm biết bao!!! Ta chỉ cần nhìn vào chính tả của một từ và phát âm được ngay. Song nếu như vậy thì chắc Tiếng Anh sẽ mất đi tí "tính hấp dẫn" các bạn ha!!!

Việc tìm hiểu về "Đại biến đổi nguyên âm" sẽ cho chúng ta cái nhìn toàn diện hơn về lịch sử của Tiếng Anh đồng thời nó cũng có thể giúp giải thích một số hiện tượng ngữ pháp mà tác giả sẽ chia sẻ thêm trong bài những bài viết sau này. Trước mắt, chúng ta cùng tìm hiểu các biến đổi trong giai đoạn này nhé!!! Lưu ý: các nguyên âm được đề cập sau đây đều là những nguyên âm dài. 

Xem chi tiết »

SIMILAR BUT DISSIMILAR...

Trong Tiếng Anh, liệu những cấu trúc gần giống nhau có cùng một nét nghĩa? Đó là một câu hỏi mà nhiều bạn, nhất là những bạn đã có thâm niên trong việc học Tiếng Anh, hay bỏ qua hay mặc nhiên chấp nhận là đúng. Và chính tác giả cũng không là ngoại lệ cho đến khi được một người thầy bản xứ phân tích cho "ra ngô ra khoai" thì mới vỡ lẽ lâu nay mình đã lầm tưởng. Hãy lấy những ví dụ sau đây để minh chứng:

(1) When the doctors came to the village, they found the children there sick.

(2) When the doctors came to the village, they found the children there to be sick.

Thoạt nhìn, (1) và (2) có cùng một nét nghĩa là "Khi những người bác sĩ đến ngôi làng, họ phát hiện những đứa trẻ bị bệnh" nhưng dưới mắt của người bản xứ 2 câu này có một sự khác biệt rất nhỏ về nghĩa.

(1):  những đứa trẻ này đã bị bệnh từ trước, điều này có thể quan sát bằng mắt thường, các bác sĩ không cần phải kiểm tra để phát hiện ra điều đó.

(2): các bác sĩ phải tiến hành những kiểm tra chuyên môn sau đó mới đi đến kết luận những đứa trẻ này bị bệnh.

Xem chi tiết »